Organisatie van de zorg

Spirometrie tijdens piekprevalentie coronavirus pandemie

Door de sterke toename van het aantal COVID-19 besmettingen in Nederland is het advies ten aanzien van spirometrie in de eerste lijn per direct aangepast. Dit advies is tot stand gekomen op initiatief van de NHG-Expertgroep CAHAG in overleg met het NHG en de NVALT.

De huidige adviezen zijn:

  • Verricht geen spirometrie in de huisartsenpraktijk. 
  • Wees terughoudend met het doorverwijzen van patiënten voor een spirometrie. Gebruik deze mogelijkheid alleen als dit klinisch noodzakelijk is en in goed overleg met de longarts.
  • Behandel voorlopig de patiënten met een sterk vermoeden op astma en COPD als zodanig (zie NHG-Standaard Astma en COPD.)
  • Verricht op een later tijdstip alsnog diagnostiek. 
  • Probeer zoveel mogelijk de zorg voor patiënten met astma en COPD door te laten gaan. Adviezen ten aanzien van de praktische invulling hiervan zijn te vinden in het CAHAG-standpunt astma/COPD-zorg en spirometrie in de huisartsenpraktijk.

De adviezen ten aanzien van spirometrie buiten de piekprevalentie van COVID zijn hiermee momenteel komen te vervallen, maar zijn wel na te lezen in het NHG-Advies Spirometrie buiten de piekprevalentie coronavirus


Patiënten met (vermoeden van) COVID-19 in de wachtkamer

In een eerdere fase van de epidemie met een hoge incidentie van COVID-19 is men op veel plaatsen in de eerste lijn overgegaan op het scheiden van patiëntenstromen, bijvoorbeeld door te voorzien in een aparte wachtkamer, een apart spreekuur voor patiënten met vermoeden van COVID-19, soms zelfs op een andere locatie.

Op dit moment zijn de incidentiecijfers van COVID-19 in Nederland laag. Het is niet voor alle praktijken haalbaar en noodzakelijk om deze aparte voorzieningen in stand te houden. Als u geen aparte spreekuurlocatie heeft waar u patiënten met klachten passend bij COVID-19 kunt zien, maak dan bij het inplannen van een consult op de praktijk de volgende afwegingen:

Telefonisch triage blijft van groot belang. Vraag bij alle patiënten na:

  • Heeft de patiënt klachten passend bij COVID-19?
  • Òf heeft de patiënt een andere reden voor thuisquarantaine?

→ Zo ja: Overleg met de patiënt of het consult uitgesteld kan worden naar een later moment (bijvoorbeeld 2 weken later).

Als het consult niet uit te stellen is èn een visite niet geïndiceerd is:

→ Laat de patiënt naar de praktijk komen, plan het consult bij voorkeur aan het einde van het spreekuur en neem onderstaande voorzorgsmaatregelen:

  • Laat de patiënt enkel in de wachtkamer plaatsnemen met een chirurgisch mondneusmasker op (indien buiten wachten niet mogelijk is)
  • Roep (fors) hoestende patiënten bij voorkeur direct binnen of laat hen buiten wachten tot ze naar binnen kunnen. Geef ook hen een chirurgisch mondmasker.

Wachtkamerbeleid t.a.v. kinderen*:

  • Kinderen t/m 6 jaar met verkoudheidsklachten (loopneus, neusverkoudheid, niezen en keelpijn) kunnen zonder chirurgisch mondneusmasker in de wachtkamer plaatsnemen, indien:
    • er géén sprake is van hoesten en/of benauwdheid en/of koorts én
    • er geen andere reden voor thuisquarantaine is

Overige algemene adviezen voor de wachtkamer:

  • In de wachtkamer wordt 1,5 meter afstand tussen personen aangehouden.
  • De wachtkamer is voldoende geventileerd.
  • Streef naar een zo kort mogelijke verblijftijd in de wachtkamer.

Indien het niet haalbaar is om een van de bovenstaande adviezen op te volgen, denk dan na over een praktisch haalbaar alternatief. Oplossingen zijn afhankelijk van de lokale situatie.

*Het wachtkamerbeleid t.a.v. kinderen sluit aan op de adviezen PBM bij kinderen, zie: Persoonlijke beschermingsmiddelen


Reanimatie ten tijde van COVID-19

De besmettelijkheid van het coronavirus en de mogelijke gevolgen daarvan voor de huisarts, maken dat de wijze waarop de reanimatie wordt uitgevoerd tijdelijk aangepast dient te worden.

Momenteel is de prevalentie van COVID-19 dermate hoog dat het advies is om alle slachtoffers > 12 jaar met een circulatiestilstand bij een reanimatie te beschouwen als ‘Veronderstelde of bewezen COVID-19’. Dit advies volgt het besluit hierover van de Nederlandse Reanimatie Raad (NRR) op 9-10-2020. Zie ook het document ‘Reanimatie ten tijde van de COVID-19 pandemie’.

Als de prevalentie in de toekomst (regionaal) afneemt, zal weer door de huisarts steeds een afweging gemaakt moeten worden tussen maximale zorg voor de patiënt enerzijds en veiligheid voor de huisarts anderzijds. Het document ‘Reanimatie ten tijde van de COVID-19 pandemie’ geeft de huisarts handvatten welke afwegingen te maken omtrent de wijze van reanimeren en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen.


Geleidelijk hervatten van zorg aan niet-coronapatiënten

Doel van deze informatie is om, gegeven de maatregelen van het RIVM om verspreiding van het coronavirus te voorkomen,  een veilig en efficiënt beleid te ontwikkelen om de reguliere zorg voor uw patiënten weer op te pakken. Het geleidelijk hervatten van zorg aan niet-coronapatiënten bewerkstelligt:

  • Voorkomen van gemiste ernstige diagnoses door uitstel van zorg ten gevolge van Covid-19 beleid of door vermijden van zorg als gevolg van angst voor besmetting (denk ook aan BVO).
  • Voorkomen van onnodige stapeling van zorgvragen.
  • Voorkomen van escalatie van de zorgsituatie bij kwetsbare groepen.
  • Tegemoetkoming aan zorgen en angst.

Uiteraard blijft het noodzakelijk dat u de stappen aanpast naar uw eigen mogelijkheden en waar nodig afstemt met uw regionaal huisartsen netwerk.

Uitgangspunten

  • De huisartsenzorg is afgestemd op de zorgvraag van de patiënten.
  • De praktijk gaat in alle situaties uit van de belangrijkste landelijke (hygiëne)maatregelen van het RIVM, zowel voor het praktijkteam als voor de patiënten: anderhalve meter afstand houden, geen handen geven, op de geëigende momenten handen wassen, papieren hand-/zakdoekjes gebruiken en persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken.
  • De zorg voor (mogelijke) COVID-19 patiënten wordt lokaal/regionaal georganiseerd. De belangrijkste ondersteuning daarbij is te vinden in:
    • dit Coronadossier van het NHG voor achtergronden, diagnostiek, behandeling, infectiepreventie en hulpmiddelen in de praktijk;
  • Het is van belang om zowel voor uw praktijkmedewerkers als voor de patiënten een goede balans te vinden tussen de noodzaak om goede zorg te verlenen/ontvangen enerzijds en de angst voor besmetting/veiligheid anderzijds.
  • Besteed voldoende aandacht aan het welzijn van uzelf en uw praktijkteam. Zowel de landelijke hygiënemaatregelen, de veranderde invulling van uw werkdag en uw vrije tijd, en wellicht zorgen om uw familie, vrienden, kennissen of collega’s kosten doorgaans veel energie, zeker als ze lang duren.

Voorbereiding

  • Zorg dat de toegang en de opvolging van levensbedreigende en niet-uitstelbare zorgvragen geborgd blijft: hanteer uw eigen triageprocedure (op basis van bestaande voorbeelden).
  • Maak binnen uw praktijk een inschatting van:
    • de fase waarin de verspreiding van het coronavirus zich bevindt (toename of afname) en de capaciteit die de eerste opvang van mogelijke COVID-19 patiënten vraagt;
    • het aantal zieke COVID-19 patiënten die uw dagelijkse zorg vragen en de werktijd die daarmee gemoeid is;
    • het aantal COVID-19 patiënten die hersteld is en nazorg nodig heeft;
    • het deel/percentage van de beschikbare werktijd dat over is voor niet-coronazorg;
    • de inzetbare formatie van huisartsen, praktijkondersteuners en doktersassistentes.
  • Ga per zorgvraag-categorie na of de toegang en de route voor uw patiënten is geregeld:
    • acute zorg (levensbedreigende klachten, traumatologie);
    • corona-gerelateerde klachten: diagnostiek, telefonische begeleiding, face to face beoordeling, behandeling, verwijzing, nazorg;
    • niet-uitstelbare zorg (zonder coronaklachten):
      • palliatieve en terminale zorg
      • wondzorg
      • nieuw gepresenteerde of uitgestelde klachten in volgorde van urgentie
        (beoordeling, diagnostiek en therapie/verwijzing)
      • complexe medische problemen, anders dan hierboven beschreven
        • kwetsbaar vanwege ouderdom, multimorbiditeit, chronische ziekte, polyfarmacie, hoog complicatierisico
        • kwetsbaar door intensieve behandeling in ziekenhuis vanwege bijvoorbeeld kanker
        • kwetsbaar vanwege gezins- of werksituatie
        • kwetsbaar vanwege psychische en/of sociale problematiek (PsyHAG).
      • Ketenzorg: De POH-S kan op basis van adviezen van de expertgroepen HartvaatHAG, DiHAG en CAHAG patiënten in kaart brengen die als eerste weer benaderd moeten worden.
      • Zorg rondom (nood)anticonceptie en abortus.
      • Diagnostiek van verdachte huidaandoeningen.
    • Alle overige klachten of vragen over gezondheid of ziekte (zonder coronaklachten).
  • Stel vast of en hoe u met uw team veilige triage voor ALLE zorg kunt blijven borgen, en, indien problematisch, stem af met uw regionaal huisartsennetwerk:
    • NIET aan de balie
    • WEL via telefoon en indien mogelijk: beeldbellen, e-consult en internet
    • indien noodzakelijk: face-to-face (consult of huisbezoek)
  • Stel vast of en hoe u gebruik van de noodzakelijke hygiënemaatregelen kunt blijven borgen en, indien problematisch, stem af met uw regionaal huisartsennetwerk hoe dit op te lossen (zie ook Praktische tips voor niet-COVID-19 patiënten van de LHV)
  • Probeer het geschatte percentage beschikbare werktijd voor NIET-coronazorg te verdelen over de overige categorieën (in volgorde van belangrijkheid en gegeven de beschikbare overgebleven capaciteit):
    • chronische zorg voor diabetes, longziekten, hart-/vaatziekten en geestelijke gezondheidsklachten (zie aanbevelingen van CAHAG, DiHAG, PsyHag).
      Begin met ofwel de meest zorgbehoevende patiënten van alle ketens samen of begin met een keten. Bepaal hoe de controles bij stabiele patiënten in aangepaste vorm uitgevoerd kunnen worden (telefonisch, beeldbellen, mail, etc.) en stimuleer thuismetingen.
    • bloedonderzoek
    • urineonderzoek
    • hartritmemeting
    • vaatdrukmeting
    • stop-met-roken-advies en -begeleiding (indien er tijd voor is dan gemotiveerde patiënten (digitaal) begeleiden.
  • Stel de volgende categorieën voorlopig uit:
    • 24-uurs bloeddrukmeting
    • gehoormeting
    • vaginale ring aanmeten en verschonen
    • ziekenhuis-vervangende zorg, zoals kleine chirurgische ingrepen
    • geheugentesten
    • reizigersadvies- en vaccinaties
    • keuringen
  • Overweeg per zorgcategorie of u het verantwoord vindt te wachten, totdat de patiënt zelf contact opneemt en in welke situaties juist uw praktijkteam contact zoekt.
  • Met het weer opschalen van de reguliere huisartsenzorg, neemt het aantal aanvragen voor laboratoriumonderzoek toe. Om de bloedafname voor de patiënt en het laboratoriumpersoneel zo veilig mogelijk te laten verlopen, volgen hieronder een aantal praktische adviezen voor het aanvragen van laboratoriumonderzoek in de eerste lijn:
    • Vraag digitaal aan via Zorgdomein.
    • Kijk kritisch naar de noodzaak en de frequentie van het aan te vragen laboratoriumonderzoek.
      • Nuchter aanvragen van lipidenspectrum is niet nodig (zie NHG-Standaard CVRM).
      • Bij stabiele patiënten met diabetes mellitus type 2 met een acceptabel(e) nuchtere bloedglucose, HbA1c, lipidenspectrum en bloeddruk, voltstaat in principe een zesmaandelijkse controle (zie NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2.
    • Voorkom drukte op de prikpunten.
      • Laat patiënt zoveel mogelijk alleen gaan.
      • Spreiding van de drukte over de dag: bij het laboratorium zijn piek- en daltijden bekend.

Uitvoering

  • Maak een plan:
    •  welke zorgcategorie u komende week wel en niet gaat oppakken en in welke mate;
    •  op welke momenten u deze niet-uitstelbare zorg plant;
    •  hoe en wanneer u de uitgestelde zorg monitort of oppakt;
    •  wie binnen uw praktijkteam deze zorg op zich neemt;
    • welke voorzorgsmaatregelen nodig zijn:
      • meer tijd bij eerste contact sinds coronacrisis (sociaal, meer te bespreken)
      • andere tijds- en ruimte-indeling praktijkagenda
      • meer tijd nodig voor hygiënemaatregelen
      • zo mogelijk gebruik van face-to-face vervangende contactvormen
        (beeldbellen, telefoon, e-consult) en inzet van eigen metingen patiënt;
    •  hoe u daarover uw patiënten informeert. U kunt deze voorbeeldbrief op uw eigen website plaatsen. U kunt het word-document zelf persoonlijker maken of meer van toepassing op uw praktijk.
  • Evalueer wekelijks op basis van het stappenplan, de mogelijke nieuwe omstandigheden in uw praktijk en de landelijke maatregelen/adviezen en stel bij.

Advance care planning

  • Als u met een kwetsbare patiënt spreekt over zijn/haar behandelwensen, kunt u als hulpmiddel het Handvat gesprekvoering met kwetsbare patiënten over behandelwensen gebruiken. U kunt hierbij benadrukken dat ook indien een patiënt niet op de IC komt, goede zorg binnen of buiten het ziekenhuis mogelijk is.
  • Noteer de wensen in het HIS onder A20.
  • Bespreek zo nodig ook of het LSP opengezet mag worden.

Geen ICPC-code voor het coronavirus

Er is geen ICPC-code voor het coronavirus/COVID-19. Deze pandemie is een onvoorziene gebeurtenis en er gaat altijd tijd overheen voordat een nieuwe code in een HIS aanwezig kan zijn. Daarvoor moet het NHG namelijk de ICPC-tabel en thesaurus aanpassen en elke HIS-leverancier moet dit vervolgens inlezen. Er is voor gekozen om dat vooralsnog niet te doen. Zoeken op de term corona of COVID in uw systeem levert dan ook geen suggesties op. We geven u wel adviezen over hoe u COVID-19 kunt registeren.

Registratieadviezen

  • Bij ongerustheid over het coronavirus/COVID-19:
    Hiervoor kunt u A27 Angst voor andere ziekte gebruiken. Aanpassen omschrijving: Ongerust/vragen over coronavirus of COVID-19.
    Er zijn twee redenen om niet te kiezen voor R27:
    • een SARS-CoV2-infectie kan zich ook met symptomen als diarree, braken en conjunctivitis manifesteren
    • bij een pandemie beperken de vragen en ongerustheid zich niet alleen tot het oplopen van de infectie zelf. Er is vaak sprake van een paniekreactie en existentiële angst die tot uiting komen in een scala van vragen en contactredenen
  • Bij verdenking COVID-19:
    Hiervoor kunt u codering R74 acute infectie bovenste luchtwegen gebruiken. Toevoegen omschrijving: Verdenking COVID-19.
  • Bij patiënten met COVID-19:
    Om het onderscheid te kunnen maken met een BLWI of influenza adviseren we u om R83 Andere infectie(s) luchtwegen te gebruiken. Aanpassen omschrijving: COVID-19-infectie. De bedoeling is om deze code alleen toe te kennen na een positieve test. Het klinisch beeld bij positief geteste personen is te variabel om daarop de diagnose te kunnen stellen.

Advance Care Planning

Wensen wat betreft een ziekenhuis- of IC-opname en/of reanimatiebeleid kunnen genoteerd worden in het HIS onder A20. Als het alleen specifiek de wensen van de patiënt zijn bij een (mogelijke) COVID-19-infectie, zou dit als omschrijving in de episodetitel opgenomen kunnen worden bij de ICPC-code, zoals hiervoor beschreven.

Zie ook Thuisarts.nl.

Post IC-opname

Indien een patiënt lange tijd op een IC opgenomen is geweest, kan er sprake zijn van een langdurige herstelperiode met een scala aan verschillende symptomen en klachten (fysiek, cognitief, psychisch). Intensivisten spreken ook wel over het post-IC syndroom (PICS). Een episode A87 – Complicatie(s) medische behandeling is hierbij passend. Toevoegen omschrijving: na IC-opname COVID-19.

Overleden patiënt

Indien uw patiënt is overleden aan de gevolgen van de COVID-19, kunt u dit vastleggen in uw HIS als A96.01 Natuurlijke dood. Toevoegen omschrijving: COVID-19.

Indien u geen test heeft kunnen doen en u alleen een vermoeden heeft, kunt u aan de omschrijving toevoegen: Verdenking COVID-19.

Dit is voor uw eigen registratie. Voor de cijfers van oversterfte in deze periode is het invullen van het CBS-doodsoorzakenformulier van belang.

Cijfers huisartsenzorg tijdens de pandemie

De cijfers van door huisartsen geleverde zorg en uitkomsten worden verzameld via het NIVEL en de Peilstations. Door het NHG-registratieadvies te volgen worden de trends en de duidelijke toename van de zorgvraag rond Corona en COVID-19 door hen opgepikt en in beeld gebracht.

Ook het RIVM presenteert gegevens over positief geteste overleden patiënten en kijkt vanuit meerdere bronnen naar de verspreiding van COVID-19.

Huisartsen kunnen op dit moment op twee manieren COVID-19-patiënten melden: via NHGDoc/Medicom (initiatief van een software-datacoalitie) en via Zorgdomein (initiatief van de 8 vakgroepen huisartsgeneeskunde, verenigd in het Consortium Huisartsgeneeskunde). 


Inzet en testbeleid zorgmedewerkers 

In de huidige fase van de uitbraak wordt ingezet op maximale controle van COVID-19. Een van de uitgangspunten hierbij is de optimale inzet van medewerkers in de zorg buiten het ziekenhuis, uit oogpunt van de continuïteit van zorg, waarbij rekening wordt gehouden met de gezondheid van de medewerkers zelf en het risico op besmetting van patiënten/cliënten/collega’s. Zie voor de meest recente informatie hierover het ‘Testbeleid en inzet zorgmedewerkers buiten het ziekenhuis’ op de website van het RIVM.


Beeldbellen met uw patiënten

NHG, LHV en InEen hebben gezamenlijk een overzicht gemaakt van bestaande beeldbelapplicaties. De applicaties zijn vergeleken met behulp van verschillende criteria, waarop u kunt filteren om tot een bij u passende applicatie te komen. Deze tabel wordt wanneer nodig een keer per week geüpdatet. De adviezen over de inzet van digitale communicatiemiddelen en applicaties geven weer welke zaken van belang zijn bij beeldbellen.


Naar boven